Ölçek nedir?
Ölçek, haritadaki bir uzunluğun arazide kaç katına karşılık geldiğini gösterir. 1/1000 ölçek, haritadaki 1 birimin arazide 1000 birime denk geldiği anlamına gelir. Yani haritada 1 santimetre, arazide 1000 santimetre, başka bir deyişle 10 metredir.
Örnek hesap: uzunluk
1/5000 ölçekli bir haritada 1 santimetre arazide 50 metreye karşılık gelir. Haritada 4 santimetre ölçtüğünüz bir yol, arazide 4 × 50 = 200 metredir. Tersinden düşünürsek arazideki 300 metrelik bir mesafe bu haritada 6 santimetre olarak görünür.
Örnek hesap: alan
Alanda ölçek iki kez etkiler, çünkü hem en hem boy büyür. 1/1000 ölçekte haritadaki 1 cm × 1 cm'lik kare, arazide 10 m × 10 m, yani 100 metrekaredir. Bu yüzden alan hesabında ölçeğin karesi kullanılır.
Büyük ölçek, küçük ölçek
Paydası küçük olan ölçek büyük ölçektir: 1/500 ve 1/1000 büyük ölçeklidir ve ayrıntıyı gösterir. 1/25.000 veya 1/100.000 gibi ölçekler küçük ölçeklidir; geniş alanı az ayrıntıyla gösterir. Kadastro, imar ve proje işlerinde genellikle büyük ölçekli haritalar kullanılır.
Ölçek ve doğruluk ilişkisi
Kâğıt haritada çizgi kalınlığı bile ölçekle büyür: 1/5000 ölçekte yarım milimetrelik bir çizgi arazide metrelerce yere karşılık gelir. Bu nedenle sınır gibi hassas bilgiler kâğıttan cetvelle değil, haritanın sayısal koordinatlarından okunur.
Dijital haritalarda ölçek
Ekranda yakınlaştırıp uzaklaştırdıkça ölçek sürekli değişir; çoğu uygulama bunu bir ölçek çubuğuyla gösterir. Ekranda yakınlaştırmak, verinin kendi doğruluğunu artırmaz; veri hangi ölçekte üretildiyse o ayrıntıyı taşır.
Sık sorulanlar
1/1000 mi daha ayrıntılı, 1/5000 mi?
1/1000 daha ayrıntılıdır; aynı kâğıt alanında daha küçük bir bölgeyi daha büyük gösterir. 1/5000 ise daha geniş bir alanı daha az ayrıntıyla gösterir.
Haritadan parselimin alanını cetvelle ölçebilir miyim?
Yaklaşık bir fikir edinebilirsiniz, ancak resmi alan tapu ve kadastro kayıtlarında yazılıdır. Hassas sonuç için koordinatlara dayalı hesap kullanılır.